Sirkadiyen Ritim Nedir ? Sirkadiyen Saat ve Metabolizma

Sirkadiyen ritim nedir? Sirkadiyen saat, sirkadiyen döngü, sirkadiyen kelime anlamı ve tanımı gibi konular bu yazımızın içeriğini oluşturuyor.

Sirkadiyen Ritim ve Metabolizma 
sirkadiyen ritim nedir, beslenme, saat, diyet, saat, bozukluğu, mekanizması
Sirkadiyen Ritim ve Metabolizma

Sirkadiyen Saat – Sirkadiyen Ritim Nedir?

Sirkadiyen kelime anlamı olarak Latince kökenli olan “circa=yaklaşık” ve “dies=gün” kelimelerinden oluşmaktadır.

Tek hücreli canlılardan karmaşık yapılı canlılara kadar görülen biyolojik ritim, ilk kez Fransız bilim insanı Jean Jacques d’Ortous de Marian tarafından 1729 senesinde mimoza bitkisi üzerindeki çalışmalarınca ortaya çıkarılmıştır.

Her gün aynı saatlerde enerjik olduğunuzu veya uykulu olduğunuzu hissediyorsanız bunun sorumlusu sirkadiyen ritminizdir.

Günlük yaşantımız içerisinde etkisi altında olduğumuz birkaç farklı ritim bulunmaktadır. Bu ritimlerden bazıları; günde birden fazla döngüye sahip ultradiyen ritim, yaklaşık bir senelik döngüye sahip sirkannual ritim, haftalar veya aylar süren infradiyen ritimdir. Sirkadiyen ritim ise yaklaşık olarak bir gün sürmektedir.

Biyolojik saat olarak da isimlendirilen sirkadiyen saat, beynimizin ön hipotalamus bölgesinde yerleşik suprakiazmatik çekirdek (SCN) kontrolündedir. Aydınlık ve karanlık da bu ritmi etkileyen faktörler arasındandır.

Yirmi dört saatlik vakit aralığında belirlenen değişiklikler ile tanımlanmakta olan sirkadiyen saat, organizmanın çevre uyumuna yardımcı olmasının yanı sıra uyku ve uyanıklık düzenlemesinden de sorumludur.

Sirkadiyen Ritim Hormonlar ve Metabolizma

Geceleri hava karardığında, gözlerimiz yorgun hissetmemizin zamanının geldiğini bildirmek için sinyal gönderir. Beynimiz ise bu sinyale karşılık vücudumuza yorgunluk veren melatoninin serbest bırakılması için bir sinyal gönderir. Yani retina üzerindeki ışık durumundan etkilenen SCN beynin öteki bölgelerini uyarıp metabolizmanın vücut ritimlerinin ayarlanmasını sağlar.

Bu yüzdendir ki sirkadiyen saatimiz gün ışığı ve karanlık saatler ile ilintilidir ve ayrıca vardiyalı çalışan insanlar için geceleri uyanık kalıp gündüzleri uyuyabilmelerinin neden zor olduğunun bir açıklamasıdır.

Sirkadiyen ritmin en iyi çalışma şekli her gün aynı saatlerde yatıp her gün aynı saatlerde kalkılmasına bağlıdır (hafta sonları da dâhil).

Sirkadiyen saat, fizyolojimizi günün farklı aşamalarına göre tahmin eder ve uyarlar.  
sirkadiyen ritim nedir, beslenme, saat, diyet, saat, bozukluğu, mekanizması
Sirkadiyen saat, fizyolojimizi günün farklı aşamalarına göre tahmin eder ve uyarlar. [nobelprize.org]

Jetlag, günışığından faydalanmak için yapılan saat değişiklikleri, gece bir sebepten sabahın ilk saatlerine dek uyanık kalmak gibi değişiklikler sirkadiyen ritmi bozmakta, kişiyi farklı hissettirmekte ve dikkat dağınıklığına sebep olmaktadır.

Uzun süreli, kronik sirkadiyen ritim bozuklukları ise; uyku bozukluklarına, bipolar bozukluğa, kalp-damar hastalıklarına, bazı hormonların (melatonin, kortizon, serotonin) salınımında aksaklığa ve kansere neden olabilmektedir.

Sirkadiyen Saat ve Kanser

Hücreler normal dışı olarak çoğalıp, programlı ölüm özelliklerini kaybettiklerinde genelde kanserleşirler. Hücrelerin döngüsü, DNA hasarlarına cevap, tümörlerin baskılanması gibi işlemler sirkadiyen kontrole bağlıdır.

Nobel Kimya ödülüne layık görülen Prof. Dr. Aziz Sancar ve ekibinin yapmış olduğu çalışmalarda ortaya çıkan sonuçlara göre ise vücudumuzun sirkadiyen ritmine, DNA tamir mekanizmasının da uyum sağladığı, buna göre gün içerisinde bazı saatlerde DNA onarımının hızlandığı bazı saatlerde ise yavaşladığı görülmüştür. Bunun ise kanser tedavisi ve korunmasında önemi büyüktür.

2017 Nobel Tıp Ödülü

Türkçe’de sirke sineği, İngilizce’de meyve sineği olarak bilinen iki kanatlı böcek türü üzerinde yaptıkları çalışmalarla sirkadiyen ritmi kontrol eden genleri keşfeden Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash, Michael W. Young, tespit ettikleri genlerin gece boyunca protein ürettiklerini, üretilen bu proteinlerin hücrede biriktiğini ve gün içerisinde azalarak kaybolduğunu gözlemlemişlerdir.

Mavi Işık Nedir? ve Uykusuzluk Sebepleri yazılarımıza da göz atabilirsiniz.

Yorum Yazın