Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Nedir?

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, Maslow teorisi, Maslow’s hierarchy of needs

Amerikalı psikolog Abraham Maslow, “İnsan Motivasyonunun Bir Teorisi” başlıklı 1943 tarihli bir makalede, insanın karar vermesinin psikolojik ihtiyaçlar hiyerarşisi tarafından desteklendiğini teorileştirdi.

Maslow, makalesinde ve “Motivasyon ve Kişilik” (Motivation and Personality) isimli 1954 tarihli kitabında, 5 temel ihtiyacın insanın davranışsal motivasyonunun temelini oluşturduğunu ileri sürdü.

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, genellikle bir piramit içindeki hiyerarşik seviyeler olarak tasvir edilen beş katmanlı bir insan ihtiyaçları modelini içeren psikolojideki motivasyonel bir teoridir.

Maslow’un ortaya attığı teoriye göre insan, her ihtiyaç kategorisi için ayrı bir kişilik geliştirme düzeyi içerisindedir.

Teoriye göre bir alt kategoride olan ihtiyaç giderilmeden bir üst kategoride ihtiyaç tatmini söz konusu olmaz ve buna bağlı kişisel gelişim aksaklığa uğrar.

Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi 
abraham maslow,
Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

Maslow’un teorisi, ihtiyaçlar hiyerarşisini piramit şeklinde sunar. Bu piramidin alt kısmında temel ihtiyaçlar ve en üstte ise daha yüksek seviyeli, soyut ihtiyaçlar yer alır.

Maslow insan ihtiyaçlarını şu şekilde kategorilendirir; fizyolojik ihtiyaçlar, güvenlik ihtiyacı, ait olma ve sevgi ihtiyacı, takdir edilme ve saygı ihtiyacı, son olarak ise kendini gerçekleştirme ihtiyacı.

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

1. Fizyolojik İhtiyaçlar

İnsan için gerekli olan temel biyolojik gerekliliklerdir. Örneğin hava, yiyecek, içecek, barınma, giyim, cinsellik, uyku, vb.

Bu ihtiyaçlar karşılanmazsa insan vücudu en iyi şekilde çalışmaz. Maslow, bu ihtiyaçlar karşılanıncaya değin diğer tüm ihtiyaçların ikincil ihtiyaç haline geldiğini bu nedenle fizyolojik ihtiyaçların en önemli olduğunu düşündü.

2. Güvenlik İhtiyaçları

Bireyin fizyolojik ihtiyaçlarının karşılanmasından sonra güvenlik ve emniyet ihtiyaçları öne çıkar. Bireyler yaşamlarında düzeni, öngörülebilirliği ve kontrolü deneyimlemek ister. Bunlar aile ve toplumca karşılanan ihtiyaçlarıdır. Örneğin polis, okullar, iş, tıbbi yardım, duygusal güvenlik, mali güvenlik, mülkiyet, sosyal istikrar vb.

3. Sevgi ve Ait Olma(Aidiyet) İhtiyacı

Fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarının karşılanmasından sonra gelen insan ihtiyaçlarının üçüncü seviyesi sosyaldir ve aitlik duygularını içermektedir. Kişilerarası ilişkilere olan ihtiyaç davranışı motive etmektedir. Arkadaşlık, samimiyet, güven, kabul görme, sevgi ve şefkat alıp verme. Bir grubun (aile, arkadaşlar, iş vb.) parçası olarak aidiyet hissetmek.

4. Saygınlık İhtiyaçları

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde dördüncü seviyede saygınlık ihtiyacı gelir. Maslow bu seviyeyi iki kategoriye ayırmıştır. Birincisi kendine saygı olup haysiyet, başarı, ustalık, bağımsızlık gibi kavramları yer alır. İkinci kategoride ise başkalarından gelecek olan itibar ve saygı (statü, prestij gibi) yer alır.

Maslow’a göre çocuklar ve ergenler için saygı ve itibar kavramları en önemlidir ve gerçek öz-saygı veya haysiyetten önce gelir.

5. Kendini Gerçekleştirme İhtiyaçları

Maslow’un hiyerarşisinde en üstte kendini gerçekleştirme ihtiyaçları bulunmaktadır. Bireyin potansiyelinin gerçekleştirilmesi, kendini gerçekleştirme, kişisel gelişim arayışı ve zirve deneyimleri anlamlarına gelir. (Yaratıcı, problem çözücü, içten, erdemli, önyargısız, gerçekleri kabul eder olmak)

Maslow bu seviyeyi, bireyin başarabileceği her şeyi başarma, olabileceğinin en fazlası olma isteği şeklinde tanımlar. Kişiye göre oldukça spesifik algılanan bu ihtiyaç, kimisinde ideal bir ebeveyn olma şeklinde iken kimisinde bu arzu ekonomik, akademik, atletik olarak görülebilir.

Maslow Teorisi

Maslow’a göre, kişinin baskın ihtiyaçları hangi kategoriye aitse veya başka bir söyleyişle, günlük faaliyetleri çoğunlukla hangi ihtiyacı karşılamaya yönelik ise kişinin gelişmişlik seviyesi de onun isteminden ya da seçimlerinden bağımsız olarak bu ihtiyaç kategorisindeki düzeydedir.

Dolayısıyla belirli kategorilerdeki ihtiyaçlar tam anlamıyla karşılanmadan, birey bir üst kategorideki gereksinimlerini algılayamaz. Örneğin karnını günlük olarak doyurabilen, güvenlik içinde olmadan yaşayan bir kişi kitap okuma ihtiyacı hissetmez.

İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı

Maslow’a göre bireyin ihtiyaçlarının kaynağında güdülenme (motivasyon) vardır. Bu ihtiyaçlar genellikle biyolojik ve içgüdüseldir, genetik temelde insanları karakterize ederek bilinçleri dışında etkilemektedir.

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi kuramına göre, bireyin bir ihtiyacı tatmin edilip karşılandığında davranışı etkilemeyi bırakır ve başka bir ihtiyaç insanın davranışı üzerinde etkili olmaya başlar. Bu süreç insan yaşamı boyunca devam eder.

Maslow’a göre insanlar fizyoloji ihtiyaçlarını, güvenlik ve sosyal ihtiyaçlarını düzenli olarak giderebilseler de saygınlık ve son seviyedeki kendini gerçekleştirme ihtiyacı çok az sayıda insan tarafından giderilebilir.

Yorum Yazın