Çizgi Filmlerin Çocuğa Etkileri – Gelişimine Katkıları

Çizgi filmlerin çocuğa etkileri, çizgi filmlerin çocuk gelişimine katkıları, çizgi filmlerin faydaları nelerdir? çizgi filmler ve çocuk gelişimi

Çizgi filmlerin çocuğa etkileri isimli bu yazımızda sizlere farklı örneklerle televizyon, pazarlama, çizgi filmler, propaganda konularını harmanlayıp anlatarak, çizgi filmler çocuğun zihinsel gelişimini etkiler mi ? Çizgi filmin çocuğa zararları , çizgi filmin çocuğa yararları , çizgi filmlerin çocuğun gelişimine katkıları başlıklarını irdeleyeceğiz.


Günümüz toplumunda, özellikle gençler için, tüketim en büyük amaç haline getirilmiş durumda ve insanlar bu tüketimin bir aracı haline getirilmiş durumdadır. Küçükten büyüğe hemen herkes arzuladıkları ürünlere ulaşabilmek adına gece gündüz çalışmaktadır.

İletişim kolaylığı ve sınırsızlığı olan dünyamızda farklı toplumlar, haberler, yabancı diziler, filmler aracılığıyla birbirlerinin yaşam standardına ve refah düzeylerine tanık olmaktadır. Bu ise herkesin aynı yüksek refaha ulaşabilmesi adına benzer tüketimlerde bulunmalarına yol açmaktadır.

Küreselleşme var olan kitlesel iletişim araçlarıyla kendini hissettirmekte, dünyanın bir ucunda üretilen ürünler çok çabuk bir sürede diğer ucunda tüketilebilmektedir. İnsanlar farklı psikolojik güdülerle tüketici davranışları sergilerler. Bunlar;

  • Seçme güdüsü
  • Sosyal ve biyolojik güdüler
  • Akılsal ve duygusal satın alma dürtüleri gibi başlıklarda incelenebilirler.

Televizyon sektörü için izleyiciler, televizyon yayınlarının nesnesi olup iletilen mesaj ve içerikleri algılama kapasitesine sahip bireyler topluluğudur.

Televizyonun seyirciye sağladığı duygular; eğlence, gülme, doyum, korku, keyif, heyecan vb. olarak sayılabilir. Televizyon izleyicilerinin bu duygular adına esasen televizyon için çalışmakta olduğu söylenebilir.

Örneğin hatırlayacağımız bir hazır kahve reklamında reklam boyunca hazır kahvenin reklamın merkezinde olması “Herkesi Birleştirme” mesajını desteklemektedir.

Reklamda, merkezdeki hazır kahve aracılığıyla, eğer ürün kullanılırsa insanlara bir gruba karışacakları ve hayatlarının olumlu şekilde değişeceğine dair mesajlar verilmektedir. Bu reklamdaki kahve markası gençlere yönelik olup şehirli, modern, eğlenceli bir yön vurgulanmaktadır.

Çocuk ve Televizyon

Elektronik medya araçlarından birisi olan televizyon da bir popüler kültür üreticisidir. Önceki yıllarda bireyler arasında yüz yüze olan iletişim, günümüzde elektronik medya aracılığıyla farklı bir boyuta taşınmıştır.

Çizgi Filmlerin Çocuğa Etkileri
Çizgi Filmlerin Çocuğa Etkileri

Geniş kitlelere ulaşabilme imkânı olan televizyonun işlevleri arasında eğitici ve öğretici özellikleri de sayılabilir. Televizyon ayrıca bireylere kendilerini tanıma, kişiliklerini geliştirme, düşünme, eleştirebilme şansı da tanıyan bir araçtır.

Televizyonun izlenme nedenleri çocuklar ve yetişkinler için farklıdır. Yetişkinler televizyonu sıklıkla eğlenmek için izlerken, çocuklar dünyayı tanımak ve anlamak için izlemektedirler.

Çocuklar gerçek ile kurgu arasındaki farkı yetişkinler kadar kesin olarak ayırt edemedikleri için televizyon karşısında daha savunmasızdırlar.

Televizyon aracılığıyla tüketim alışkanlıkları belirlenen çocuklar ilerleyen yaşlarda da bu alışkanlıklarını devam ettirmektedirler. Bazı araştırmalara göre televizyon reklamlarının en çok kadın ve çocukları etkilediği saptanmıştır. Bu saptamalara göre;

Çocukların en fazla ilgi duyduğunun reklamlar olduğu ve mesajlarını hafızalarında tutabildikleri,

Çocukların reklamlardaki ürünleri tanımanın yanı sıra istedikleri,

5 anneden 3’ünün kullandıkları markalar yerine çocuklarının istediği markalara yöneldiği bulunmuştur.

Televizyon ucuz olması, çok fazla kanalı barındırması ve 7/24 yayın yapabilmesi, her yaş grubundan insana hitap etmesi, izleyici kitlesinin edilgen olması ve rahat bir pozisyonda izlenebilmesi gibi nedenlerden dolayı kitle iletişim araçları arasında en fazla kullanılanıdır.

Toplumun her kesimince izlenen televizyon en fazla çocuklar üzerinde etkilidir ve olumlu etkilerinin yanında olumsuz etkileri de bulunmaktadır. Televizyonun olumlu etkileri içerisinde bilgilendirip, sosyalleştirme işlevlerinin olması, dil ve zihin bakımından gelişim sağlaması ve kişiye günlük çevresinde olmayan görüntüleri ulaştırarak çevresini zenginleştirmesi vb. sayılabilir.

Ek olarak TV ve video oyunlarının çocukların eğitimlerine katkı sağladığı, zekâlarını kullanıp dünyayı yorumlama ve becerilerini geliştirmeye yönlendirdiği söylenebilir. Taklit yoluyla öğrenen çocuklar için televizyon ayrıca bir öğretmen rolü oynamaktadır. Çocuklar televizyondaki nesne ve olayları görüp işiterek, hareketli olarak tanırlar.

Çocuklar ve Çizgi Filmler – Çizgi Filmlerin Çocuğa Etkileri

1928 yılında filmlere sesin eklenmesiyle çizgi filmler de altın çağını yaşamaya başlamıştır.

1932 yılında Walt Disney ilk renkli çizgi filmi yaratmayı başarmıştır.

1939 ve 1945 seneleri arasında 2. Dünya Savaşı etkisiyle genelde filmler savaş şartları kapsamında kullanılmış¸ propaganda maksatlı filmler ortaya çıkmıştır.

1930-1950 döneminde Amerika’da çizgi filmler eğlence amaçlı kullanılmıştır. Avrupa’da deneysel türlerde ve daha mütevazı teknik imkânlarla yapıtlar çıkarmışlardır. Rusya’da ise canlandırma devlet stüdyolarında ve ideolojik propaganda amaçlı yapılmıştır.

1970’ler ve 1980’lerde bilgisayar animasyonları sayesinde, animasyonun teknikleri ve tarihi değişmiştir.

1990’lı yıllarda da daha farklı tekniklerin geliştirilmesiyle bilgisayar animasyonunun etkisi gözlenmiştir.

Günümüzde, 90’lı senelerden itibaren izlenen neo-liberal politikalar neticesinde yayıncı kuruluşlar özel kanalları arttırmış ve hedef kitleyi daraltıp pazarlamanın etkinliğini arttırmıştır.

Yayıncılar en fazla beklenti duydukları çocuklara yönelerek onlara özel tematik kanallar geliştirmiş, çizgi film kanallarını oluşturmuşlardır.

Çizgi filmlerde bulunan kahramanlar çocuklar tarafından kendilerine model olarak seçilmektedir ve çocuklar bu kahramanların hareket ve konuşmalarını örnek alabilmektedir.

Çizgi filmlerin çocuğa etkileri olarak, çocuklar zaman zaman çizgi filmlerden yaşlarının üzerinde bilgiler de edinebilmektedir. Çocuklar bilgi yağmuruna tutulmakta, fazla televizyon seyredildiğinde ise zihinsel uyuşukluk ve hareketsizliğe neden olabilmektedir.

Denetimsiz olarak, rastgele seçilmiş yanlış modeller, kişilik gelişimi yönünden çocukların sağlıksız temeller üzerinde biçimlenmesine sebep olmaktadır.

Çizgi Filmlerdeki Evrensel Dil

Üreticiler dünyayı tek pazar olarak gördüğünden aktarılan mesajların evrensel olması bir pazarlama stratejisidir. Çizgi film karakterlerinde farklı etnik kökenli ve kültürel özellikli izleyicilere hitap etme amacı taşırlar. Bunun için örneğin Heidi ve Şeker Kız Candy gibi karakterler çok büyük ve güzel gözlere sahiptirler.

Bir çizgi film içinde daima baş karakterin/karakterlerin başarması gereken görevleri vardır. Bu görev mesela; birisine yardım etme, yanlış bir durumu düzeltme veya kötülükleri önleyebilmektir.

Çocuğun izlediği çizgi filmlerdeki karakterlerin ürün tanıtımlarında yer alması, çocuğun ürünler ile beğendiği karakterleri özdeşleştirip o ürünün iyi olduğuna inanmasına ve sonrasında satın alması gerektiğini düşünmesine yol açmaktadır.

Çizgi filmler ayrıca, yeni oyuncakların üretilmesi, lisanslı ürün halinde dünya çapında pazarlanması ve çocukların bu oyuncakları satın alması açısından da büyük önem arz ederler.

Çizgi Filmlerde Verilen Mesajlar

Çizgi filmlerin içindeki kahramanlar; hayvanlar, insanlar ve düşsel varlıklar olarak üç grupta toplanabilirler. Gerçekte de çocuklara yönelik filmlerin, masalların ve oyunların hayvanlarla dolu olması tesadüf eseri değildir.

Karakterlerin masumiyet kazanması için hayvansal ve hayali özellikler kullanılmaktadır ve bu doğadaki karmaşık ilişkilerin açıklanması için kolaylıktır.

Çizgi Filmlerde Üretilen İdeolojiler

Walt Disney, Amerikan hükümetinin desteği ile yaklaşık 30 sene boyunca çizgi film sektöründe tek hâkim olmuş, beyaz ataerkil burjuva ideolojisini yansıtmıştır.

Ürettiği çizgi filmlerle düzenin savunuculuğunu yapan Disney, 2. Dünya Savaşı’na ABD dâhil olduğunda daha çok askeri içerikli çizgi filmlerle ordu için propaganda yapmıştır.

Donald Duck

Çizgi filmlerinden birinde Donald Duck karakteri bir müzik kutusu ile konuşmakta ve bu müzik kutusu vergi vermenin ülkesi için ne kadar önemli olduğunu anlatmaktadır.

“Ülken savaşta, vergini derhal ödeyerek devletine yardım et, silah almak, gemiler, demokrasi, düşmanı yenmek için vergilere ihtiyaç var.”

He-Man

1983- 1985 senelerinde hayata geçirilen “He-Man” isimli çizgi filminin ana karakteri ise uzun boylu, sarışın, ataerkil biri olan He-Man’dir.

Görünüşte Alman ırkını andıran He-Man’in üniformasının tam ortasında bulunan demir haçın, eğer Almanya 2.Dünya savaşından galip çıksaydı en başarılı generallere verilecek olan nişan olduğu iddialar arasındadır.

Gölgeler Şatosu’nun gizli güçleri, Adam’ın kılıcı ile bağlantılıdır. Kılıcını havaya kaldırıp Türkçe’ ye çevrilmiş hali ile “Gölgelerin gücü adına, güç bende artık” diyerek çok güçlü bir süper kahramana dönüşür. Yol arkadaşı Titrek ise bu sihirli sözün ardından Atılgan (Battlecat) olur.

Tüm gücünü yıldırımdan alan He- Man’in elinde yıldırım şeklinde SS harfleri olan kemer vardır. Bu ise Nazi yıldırım savaşının prensiplerini ve Nazi sembolü SS’i (Schutzstaffel) temsil etmektedir. He-Man ise savaş sırasında zırhlarla çevrilmiş yeşil kaplan üstüne binmektedir. Kaplan (Tiger) ise Almanların savaşta kullandığı ağır zırhlı ve yeşil renkli Tiger I ve Tiger II tanklarının isimleridir.

He-Man çizgi filmlerin çocuğa etkileri
He-Man

Bugs Bunny

Bugs Bunny, Warner Bros’un en bilinen yapımlarından biri ve ırkçılığı en açık şekilde yansıtan karakterlerden biridir. Çizgi filmlerden birinde(Nips the Nips) Bugs Bunny, Japon ırkını aşağılamaktadır. Bunny bir bölümde dondurma satıcısı olur ve el bombasıyla dolu olan dondurmayı Japon askerlere verir. Dondurma dağıtılırken “buraya gelin kâse bacaklılar, birisi sizin için burada, maymun yüzlü, eğik gözlüler herkes buraya” diye bağırır.

Irkçı söylemlerin etkili olduğu filmlerden birisi ise Shrek’tir. Film içeriğinde Latinlere, Afro-Amerikalılara, toplumun alt kesimlerine karşı olumsuz mesajlar bulunmaktadır.

Rıchıe Rıch

Richie Rich isimli çizgi film ise tam anlamıyla bir kapitalizm tasviridir. Karakterin soy ismindeki Rich (Zengin)’den de anlaşılacağı üzere dünyadaki en zengin çocuktur ve zengin ailesinin tek çocuğudur. Helikopter, uşak, profesör ve her şeye sahip olan Richie, çizgi filmde bu zenginliğini iyilik yapıp, insanlara yardım ederek kullanmaktadır.

Çizgi filmde Richie’nin tek uğraşısı malikânesini hırsızlara karşı koruyabilmektir. Sınırsız olan serveti sayesinde, sanki doğaüstü güçlere sahipmiş gibi her türlü zorluğun üstesinden gelebilmektedir.

Richie Rich
Richie Rich

Şirinler

Şirinler ise komünizm propagandası yaptığı nedeniyle pek çok ülkede yayınlanması yasaklanmıştır. Çizgi filmin orijinal ismi “Smurfs” kelimesi ise İngilizce veya diğer dillerde karşılığa sahip değildir.

Şirinler’in yaşamakta olduğu Şirin Köy’de bir dini yapıtın olmaması, köyde para kullanılmaması, karakterlerin çizgi filmde birlikte, hepsinin bir mesleği olarak ve kimsenin kimseden üstün olmadığı bir düzende hayat sürmesi komünizmle ilişkilendirilmektedir.

Şirin Köy’de para yoktur, kapalı piyasa ekonomisi vardır ve tüm servet kamuya aittir. Herkes işçidir ve mal sahibidir, toplum bireyden önce gelir ve aç gözlülük ile adaletsizlik reddedilir. Şirinler’in düşmanı olan açgözlü, merhametsiz Gargamel ise çizgi filmde kapitalizmin simgesidir, sadece kendi memnuniyetini düşünür.

Ninja Kaplumbağalar

Rönesans döneminin ünlü sanatçıları Donatello Bardi, Michelangelo Buonarroti, Leonardo da Vinci, Raphaello Sanzio ile karakterleri özdeşleştirilen Ninja Kaplumbağalar ise çizgi filmde sürekli pizza yemektedir ve bu davranış batı toplumlarında yaygın olan fast-food  tarzı beslenme alışkanlığını çocuklara aşılamaktadır.

Ninja Kaplumbağalar
Ninja Kaplumbağalar

Çizgi Filmlerin Çocuğa Etkileri İçin Neler Yapılabilir?

Çizgi filmlerin içinde, bombalama, ateş etme, yaralayıcı aletlerle üstünlük sağlama gibi saldırganlığın ve şiddetin taklit edilebileceği sahneler yer almaktadır. Ancak çizgi filmler doğru bir şekilde kullanıldıklarında ise bilgilendirici, kişilik geliştirici, eğitici boyutları da bulunmaktadır.

Ebeveynler ise çocukları ile birlikte çizgi film izleyip, zaman geçirerek paylaşımda bulunabilir. Böylelikle ebeveyn izlenen çizgi filmi kontrol etmiş olur ve filmdeki olaylar hakkında açıklamalar yapıp, çocuğun anlamasına destek vermiş olur.

Birlikte geçirilen zamanın ardından çocuk kendisini güvende ve mutlu hissedecektir. Çocuk, birlikte izlenen çizgi film karakterinin olumsuz davranışlarını taklit etmek yerine, eğitici içeriğe sahip bir çizgi filmdeki onaylanan davranışı taklit edecektir.

Eğitsel içerikli çizgi filmleri izlemenin başka yararı da çocuklarda yaratıcılığın ve hayal gücünün zenginleşmesidir. Çocuk bu şekilde olaylara karşı tek bir bakış açısı ile değil farklı bakış açılarından da bakmayı öğrenip, yeni şeyler keşfetmeye çalışır.

Bu durum çocukların sanatsal faaliyetler için veya derslerdeki öğrenme yöntemleri için daha başarılı olmalarını kolaylaştırır.

Çizgi filmlerin çocuğa etkileri kontrol edebilmek için eğitsel içeriğe sahip çizgi filmlerin de çocuğun yaş düzeyine uygun olmasına ayrıca dikkat edilmelidir. Sağlıklı gelişim için eğitici de olsa çizgi filmleri kısıtlamak ayrıca ebeveynler ile birlikte anlamlandırarak seyredilmesini sağlamak gerekmektedir.

Sonuçta TV karşısında uzun zamanlar geçirmek ve aynı çizgi filmleri tekrar izlemek çocuklarda iletişim güçlüklerine sebep olabilir.

İletişimde Beden Dili ve Önemi yazımıza da göz atabilirsiniz!!

Yararlanılan bazı kaynaklar:

Penpece, D. (2006). Tüketici davranışlarını belirleyen etmenler.

Özdemir, Ş. (2007). Tüketim Davranışlarında televizyonun rolü.

Temizyürek, F. ve Acar, Ü. (2014). Çizgi filmlerdeki subliminal mesajların çocuklar üzerindeki etkisi.

Kaya, T. (2014). Tematik çocuk kanallarında yayınlanan çizgi filmlerde yerel ve küresel izler.

One Response

  1. disisepensıl Temmuz 12, 2019 Reply

Yorum Yazın