Çernobil Faciası Çernobil Felaketi – Çernobil Neden Patladı ?

Çernobil nerede? Çernobil patlaması, Çernobil nedir? Çernobil aktif mi? Çernobil bölgesi, Çernobil faciası

Çernobil felaketi, Çernobil faciası, Çernobil nükleer kazası, tarihin en kötü nükleer felaketi, üzerinden 30 yıldan fazla geçti ve bölgede etkileri hala görülmekte. Uzmanlara göre bölge 20.000 yıl boyunca da doğal yaşama elverişli olmayacak.

çernobil pripyat patlama, Chernobyl çernobil nerede çernobil kazası çernobil patlama, çernobil fil ayağı, çernobil dizi dizisi, filmi, yangın, çernobil nerede, çernobil patlaması, çernobil nedir, akimov, almanya, andrew leatherbarrow, çernobil almanya arası kaç km, atom bombası, anlamı, çernobil aktif mi, a.dyatlov, belgesel, blu tv, çernobil bebekleri, canlı, call of duty, cast, biyorobotlar, çalışanlar, ekşi, çernobil çekirdek
Hayalet Şehir Pripyat

Çernobil faciası HBO dizisi Chernobyl’in 2019 yılında yayınlanmasıyla yeniden gündeme gelmiş ve insanlarda özellikle gençlerde bir merak uyandırmış durumda.

Çernobil Nedir? Çernobil Nerede?

Asıl ismi Vladimir Ilyich Lenin Nükleer Güç Santrali olan tesisin kullanımdaki adı Çernobil Nükleer Santrali, içinde bulunduğu ve o zaman yaklaşık 14.000 civarında nüfusu olan Çernobil şehrinden geliyor.

Tesiste çok fazla çalışan olduğu ve dolayısıyla onları ve ailelerini barındırması amacıyla 1970’te Pripyat kurulmuştu. Yaklaşık 50.000 nüfusa, hastanelere, okullara, tiyatrolara vs. ev sahipliği yapıyordu.

Çernobil nükleer güç tesisi 1970 ve 1983 yılları arasında inşa edilmişti ve dönemin Sovyet kontrollü Ukrayna’sında Pripyat kasabasında yani Kiev’in 110km. kuzeyinde bugünkü Belarus-Ukrayna sınırında yer almakta.

Çernobil Nükleer Tesisinde Güç Nasıl Üretiliyordu?

Nükleer güç tesisleri de diğer güç tesisleri gibi elektrik enerjisi üretmek amacıyla çalışırlar fakat bunu uranyum gibi radyoaktif elementlerin atomlarının çekirdeklerinin bölünmesiyle meydana gelen ve büyük miktarda enerji açığa çıkmasına sebep olan nükleer fisyonu kullanarak yaparlar.

Çernobil nükleer tesisinde RBMK tipi 4 adet nükleer reaktör bulunmaktaydı ve 2 tanesinin daha yapımı planlanmıştı. Reaktörler 1000MWe gücünde olup her birisi 500MWe’lik ikişer tane türbine sahipti. Reaktörler, grafit yavaşlatıcılı (ucuz olduğu için grafit tercih edilmişti) yapıda olup kaynayan hafif su soğutmalı tipteydiler.

Su, grafit blokların arasından geçip içinde yakıt tüplerini de barındıran 1661 tane dikine zirkonyum tüpleri içinde kaynar ve buhar ayırıcılarından geçerek direkt olarak türbinlere gönderilir.

chernobyl RBMK type reactor
 çernobil faciası çernobil felaketi
RBMK Tipi Reaktör

RBMK tip reaktörlerin tasarımsal eksiklikleri ise şunlardır;

  • Reaktörün muhafaza kabının bulunmaması.
  • Karmaşık işletme özellikleri.
  • Operatörlere fazla iş düşmesi.
  • Nominal gücünün %20 ve aşağısındaki değerlerde kararsız çalışması ve kontrolünde zorlaşma.
  • Bilgileri işleyen ve insan müdahalesini minimuma indirgeyen bir otomatik reaktivite sisteminin olmaması.

Çernobil Kazası Çernobil Neden Patladı?

Çernobil faciası, 26 Nisan 1986 gecesinde, saat 01:23’te 4 numaralı reaktörde yaşanan patlama sonucu meydana geldi.

4. Reaktör Patlama Sonrası çernobilde
çernobil faciası
çernobil fil ayağı, çernobil dizi dizisi, filmi, yangın, çernobil nerede, çernobil patlaması, çernobil nedir, akimov, almanya, andrew leatherbarrow, çernobil almanya arası kaç km, atom bombası, anlamı, çernobil aktif mi, a.dyatlov, belgesel, blu tv, çernobil bebekleri, canlı, call of duty, cast, biyorobotlar, çalışanlar, ekşi, çernobil çekirdek
Çernobil 4. Reaktör Patlama Sonrası

Çernobil’deki bu patlama, planlı rutin bakım işlemleri için 4. reaktörde durdurma işlemleri esnasında, kasıtlı olarak hem acil emniyet hem de güç düzenleme sistemlerinin devre dışı bırakıldığı bir elektrik kesintisini simule eden güvenlik testi ile meydana gelmiştir.

Nükleer güvenlik tasarımı bakımından önemli olan, soğutucu kaybı ve şebeke elektriğinin kesilmesinin aynı zamanda olmasıdır. Bu şekilde muhtemel bir durumda soğutma sitemine ait pompalar normalde şebeke tarafından beslenmektedir. Eğer ki şebekede de kesinti olur ise bu besleme dizel jeneratörler aracılığıyla gerçekleştirilir.

Çernobil’de patlamaya sebep olan bu testin amacı ise şu şekildedir; Şebeke elektriğinin kesilmesi ve ardından dizel jeneratörlerin devreye girmesi için geçecek olan 25 saniyelik bir süre bulunmaktadır.

Bu süre zarfında test edilmek istenen, türbin volanlarının sahip olduğu dönüş ataleti enerjisi ile (böyle bir durumda reaktör durdurulur ve türbin jeneratörleri dönüşü volan ataletiyle yavaşlar) acil durum soğutma pompalarının gereken voltaj seviyesinde dizel jeneratörler devreye girene kadar 25 saniye boyunca beslenip beslenemeyeceğiydi.

Çernobil Felaketi Çernobil Faciasının Kronolojisi

Çernobil‘deki kaza olayı, 25 Nisan 1986 günü gece 01:00’de reaktörün gücünün düşürülmesiyle başladı.

Saat 13:00 itibariyle güç  %50’ye düşürüldü. Test amacıyla türbinlerden bir tanesi devre dışı bırakılıp tüm buhar diğer türbine yönlendirildi.

Acil soğutma sistemi devre dışı bırakıldı ve enerji ihtiyacından dolayı reaktör bu durumda iken 9 saat çalıştırıldı.

23:10’da güç düşürülmeye devam edilerek 700MW’a inilmeye başlandı.

26 Nisan günü 00:28’de güç kontrolündeki zorluktan dolayı lokal otomatik güç kontrolünden global otomatik güç kontrolüne geçildi fakat güç durdurma ayarı 700MW’a ayarlanmamıştı ve 30MW’a düştü.

01:00’da müsaade edilen miktardan daha fazla kontrol çubuğu yukarı çekildi. Reaktivite azaldığından dolayı reaktör 200MW güçte kararlı hale getirilebildi. RBMK tip reaktörlerin bu güç seviyelerinde çalışmaları tehlikeli olmasına rağmen testin gerçekleştirilmesine karar verildi.

Çernobil Operatör Kumanda Odası
Çernobil Operatör Kumanda Odası

01:03’te iki yedek pompa devreye alındı, bu akışın artmasına, buhar üretiminin azalmasına, sistem basıncının azalmasına sebep oldu.

Azalan buharın neden olduğu negatif reaktiviteyi karşılamak maksadıyla kontrol rodları(çubukları) biraz daha yukarıya çekildiler.

01:19’da azalan su seviyesini yükseltmek maksadıyla, buhar ayırıcılarındaki su seviyesini yükseltecek su akışı 3 katına çıkartıldı.

01:20’de normal sistem basıncına dönmek için buhar by-pass vanaları kapatıldı.

01:22’de buhar ayırıcılarının su seviyesinin

..normale döndüğüne karar verilip besleme su akışı ani şekilde azaltıldı, soğutucu su sıcaklığı yükselip kanallarda kaynama başladı. Birden başlayan buhar üretimi ile pozitif reaktivite görüldü ve buna karşı güç seviyesi sabit tutulabilmek amacıyla kontrol rodları aşağı indirildi.

01:23’te buhar üretimindeki yükseliş durdu ve sistem basıncı istenen değere getirildi.

Nötron akısının çekirdeğin üst kısımlarında birikme yaptığı ve güvenlik kriterlerinde belirtilenden daha az negatif reaktivitenin olduğu bu durumda reaktör acil olarak durdurulmalıydı fakat teste devam edildi.

01:23:05’te test amacıyla ayrılan 8 numaralı türbine giden buhar vanası kapatıldı ve reaktörü otomatik durduracak güvenlik mekanizması da kapatılmış olduğundan sistemin basıncı yükselip çekirdekten geçen soğutucunun miktarı da azalmaya başladı.

Daha sonrasında gücün yükselmeye başladığı görüldü ve kumanda panosunda acil duruş sinyali yandı.

01:23:44’te operatörün durdurma düğmesine basmasıyla beraber kontrol rodları da aşağı yönlü hareket ettiler. Güç seviyesi dört saniye içinde nominal gücün yüz katına ulaştı.

01:23:58’de aşırı yükselen güç ile yakıtlar aşırı olarak ısındı, ve yakıt zarfını eriterek suyla temas edip buhar patlaması gerçekleştirdi. Meydana gelen şok ile bin tonluk reaktör kapağı kalktı ve kontrol rodları çekirdeğin dışına fırladılar. Çekirdek içindeki yakıtın %30’u eriyerek parçalandı.

Birinci patlamadan sonra sebebi tam olarak bilinmeyen fakat buhar ve grafit etkileşimi olduğu düşünülen ikinci bir patlama daha oldu.

Patlamanın Olduğu Sabah Çernobil Reaktörü

Çernobil Faciası ve Sonuçları

Aşağıdaki videoda gün gün patlama sonrası rüzgarın etkisiyle radyasyonun komşu ülkelere nasıl yayıldığı görülmekte. Çernobil felaketinden en çok etkilenen ülke bugünkü adıyla Belarus oluyor.

Çernobil’deki Patlamanın Rüzgar İle Komşu Ülkeleri Etkilemesi

Çernobil nükleer santralinin 4 numaralı reaktöründe meydana gelen patlama ile birlikte atmosfere, Amerika’nın 2. Dünya Savaşı’nda Japonya’nın Hiroşima kentine attığı atom bombasının 400 katı daha fazla radyasyon yayılmıştır.

Patlamadan sonra yangını ve yayılan radyasyonu durdurmak adına helikopterlerle reaktörün üzerine kum, bor, kurşun gibi malzemeler atılmıştır ancak yanma 10 gün kadar daha devam etmiştir.

Resmi Sovyet verilerine göre 2 santral çalışanı, 29 mühendis ve itfaiyeci olayda hayatlarını kaybetmişlerdir.

Patlama olduğu sırada santralde çalışan 600 kişiden 134’ü akut radyasyon zehirlenmesi yaşamıştır.

Çernobil'de Patlama Sonrası Çalışmalar
Çernobil’de Patlama Sonrası Çalışmalar

Olaya ilk müdahale edenler ve tesis personeli, ıstıraplı ölümler, acı veren kusma ve ishaller, şiddetli tüm vücut yanıkları ve organ yetmezlikleri yaşamışlardır.

Atmosfere yayılan 50 milyon curielik (Ci) radyonüklitin %70’i Belarus üzerine serpilmiştir. Ülke topraklarının %23’ü sezyum-137 ile kontamine olmuştur. Sürekli olarak düşük seviyede radyasyona maruz kalan Belarus’ta kanser, zihinsel özürlü çocuklar, nöropsikiyatrik bozukluklar, genetik mutasyonlar artış göstermiştir.

Toplamda 300.000 civarında insan kontamine olmuş alandan ve evlerinden tahliye edilmiştir.

Çernobil Nükleer Santrali Ne Zaman Kapatıldı?

Çernobil’de patlayan 4. reaktörün yaydığı radyasyonu engellemek adına üzerine yerleştirilen beton lahite rağmen diğer 3 reaktör çalışmaya devam ettiler. Bu beton-çelik karışımı lahit atmosfere daha fazla radyasyon salınımını engellemek adına 20-30 senelik bir ömre sahip olacak şekilde acele bir şekilde 600.000 kişilik Sovyet işçisinin üstün çaba sarf etmesiyle 6 ayda yapılmış, kasım 1986’da tamamlanmıştı.

Çernobil güç santralinin diğer reaktörlerinde çalışanlar günde 5 saat çalışmaktaydı ve maruz kalınan radyasyonu en aza indirgemek adına ayın yarısını 30km. lik exclusion-zone(dışlama bölgesi) dışında geçiriyorlardı.

Diğer reaktörlerde de problemler devam etti. 1991 senesinde çıkan yangından zarar görmesi neticesinde 2 numaralı ünite kapatıldı.

Çernobil'de Kasım 1986'da Tamamlanan Lahit
çernobil fil ayağı, çernobil dizi dizisi, filmi, yangın, çernobil nerede, çernobil patlaması, çernobil nedir, akimov, almanya, andrew leatherbarrow, çernobil almanya arası kaç km, atom bombası, anlamı, çernobil aktif mi, a.dyatlov, belgesel, blu tv, çernobil bebekleri, canlı, call of duty, cast, biyorobotlar, çalışanlar, ekşi, çernobil çekirdek
Çernobil’de Kasım 1986’da Tamamlanan Lahit

1 numaralı ünite çocuklarda görülen yüksek tiroid kanseri oranları, radyasyon zehirlenmeleri gibi etkilerin neticesiyle uluslararası tepkiler ile 1996 yılında kapatıldı.

3 numaralı son ünite ise uluslararası müzakereler neticesiyle 2000 yılında, Çernobil faciasından 14 sene sonra kapatıldı.

2019 itibariyle Rusya’da hala faaliyette olan 11 adet RBMK tipi nükleer reaktör bulunmakta.

Çernobil Nükleer Santraline Yeni Koruma Kalkanı

Alelacele yapılan ve 20-30 senelik bir ömre sahip olan ilk beton-çelik karışımı lahitin sorunları bulunuyordu. 7 bin ton çelik ve 410.000 bin metreküp beton kullanılmıştı.

Lahitin taşıyıcı kirişlerinde meydana gelen paslanma yapının bütünlüğüne tehdit oluşturuyordu.

çernobil reaktör yeni kalkan lahit
Reaktörün 2017’de Tamamlanan Yeni Kalkanı

Çatıda bulunan deliklerden sızan yağmur suları radyasyona maruz kalıp reaktör zemininden toprağa karışmaktaydı.

2017 yılında yapımı tamamlanan, reaktörün yanında inşa edilip kaydırılarak üzerine kapatılan yeni kalkanın ise 100 yıl boyuna yeni radyoaktif madde sızmasının önüne geçmesi bekleniyor.

Genişliği 275 metre, yüksekliği 108 metre olan kalkanın maliyeti ise 1.6 milyar dolar. Maliyeti Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası karşıladı.

Çernobil Fil Ayağı

Çernobil’de patlayan 4. Reaktörün bodrumunda erimiş beton, kum, nükleer yakıt gibi malzemelerden oluşan radyoaktif bir kütle bulunmaktadır.

Sadece birkaç metre genişliğinde olmasına rağmen yüzlerce ton ağırlığındaki bu kütle şu an dünya üzerindeki en tehlikeli maddelerden birisidir zira 300 saniye kadar bile bu fil ayağının yakınında bulunmak ölümle sonuçlanacaktır.

chernobyl elephant foot fil ayağı 1986, çernobil fil ayağı, çernobil dizi dizisi, filmi, yangın, çernobil nerede, çernobil patlaması, çernobil nedir, akimov, almanya, andrew leatherbarrow, çernobil almanya arası kaç km, atom bombası, anlamı, çernobil aktif mi, a.dyatlov, belgesel, blu tv, çernobil bebekleri, canlı, call of duty, cast, biyorobotlar, çalışanlar, ekşi, çernobil çekirdek
Çernobil Fil Ayağı 1986

1986 yılında fil ayağının radyasyon seviyesi saatte 10 bin röntgen olarak ölçülmüştür. Fil ayağının fotoğrafı tekerlekli bir kamera yardımıyla uzaktan çekilmiştir.

Kiev Çernobil Müzesi ve Pripyat Turları

Kiev’e gidenlerin uğraması gereken yerlerden bir tanesi de Podil bölgesinde yer alan Çernobil Müzesi. Müze, Çernobil faciasının detaylarıyla anlaşılabilmesi açısından oldukça fazla görsel öğeye sahip.

Müze haftanın 6 günü açık, pazar günleri ve her ayın son pazartesi günü kapalı.

Giriş ücreti 24 grivna(UAH), ayrıca fotoğraf ve video çekmek isteyenlerden 48 grivna daha isteniyor.

Müzede Çernobil felaketi esnasında kullanılan cihazlardan, gazete küpürlerine kadar farklı farklı eşyalar mevcut.

Çernobil Müzesi Reaktör Simulatörü
Çernobil Müzesi Reaktör Simulatörü

Çernobil Müzesi’nin kötü yanı ise diğer Ukrayna müzelerinde olduğu gibi İngilizce açıklamaların bulunmaması. Bunun için 60 grivna ile İngilizce sesli rehber kiralanabilir.

Kiev’den Pripyat’a farklı kapsamlarda günü birlik veya konaklamalı turlar düzenleniyor. Çernobil bölgesine giriş izni sadece özel izni olanlara ve tur ile gelenlere veriliyor.

18 yaşından küçüklerin ve pasaportu olmayanların turla bölgeye girişi yasak. İsteyenlere radyasyon ölçer Geiger cihazı da kiralanabiliyor.


Ukrayna’ya yolunuz düşerse ve tarih meraklısıysanız yazımızda bahsettiğimiz Pripyat‘a 90km. uzaklıktaki CHERNIGIV‘e de uğramayı ihmal etmeyin.

Konu hakkındaki teknik bilgiye Taek‘in sitesinden de ulaşılabilir.

Yorum Yazın